Wiens wil is wet? Waarom een testament zo belangrijk is

0

Een stel besluit te gaan scheiden. En ongelukkigerwijs komt een van de twee echtelieden tijdens dat proces te overlijden. Nog geen scheiding, maar de beoogde ex is wettelijk wel erfgenaam. Hij of zij is immers de langstlevende.

Droevige situatie en ook nog eens pijnlijk. Een testament brengt uitkomst. Mensen die er verstand van hebben, raden echtelieden die willen gaan scheiden dus aan naar de notaris te stappen. Dat kan onverwachte en nare situaties voorkomen. In zo’n testament kun je zelfs je echtgenoot onterven, net als andere naasten met wie je niet meer op goede voet staat. “Eigenlijk moet je het zo zien: de basis van het erfrecht is bij wet geregeld. Maar voor alles wat afwijkt, dien je een testament te maken. Ook bij een voorgenomen scheiding dus, want de wet komt pas in actie nadat de scheiding een feit is. Maar ook tijdens het huwelijk, als alles koek en ei is, kun je heel goed in een testament laten opnemen wat je straks met je erfenis wilt. En daarin kun je prima allerlei noodclausules laten vastleggen”, zegt Lucienne van der Geld. Van der Geld is juridisch directeur bij Netwerk Notarissen, het grootste samenwerkingsverband in Nederland, met 160 notaris-kantoren en 600 gespecialiseerde notariële juristen. Ze is ook docent relatie- en erfrecht aan de Nijmeegse Radboud Universiteit.
“Als je zo’n testament hebt en dan onverhoopt overlijdt, houdt de wet wel een slag om de arm. Bijvoorbeeld dat de onterfde partner nog wel een half jaar in het huis mag blijven wonen en nog wat uit de erfenis krijgt om van te kunnen leven.” Komt nog bij, dat de notaris een geheimhoudingsplicht heeft: die mag de partners dus niet informeren over de inhoud van de volstrekt individuele testamenten. Lucienne van der Geld: “Het gebeurt ook dat een van de partners er een relatie buiten het huwelijk op nahoudt en zijn of haar testament aan die situatie aanpast. Daarover zwijgen wij, omdat we dat verplicht zijn.”

Verschillen
In Duitsland is dat anders geregeld. Waar je in Nederland dus niet samen een testament kunt maken, regel je over de grens een gemeenschappelijk testament of een ‘Erbvertrag’. Lucienne van der Geld: “De Nederlandse wet gaat uit van een individueel testament. Dat ook elke dag kan worden aangepast. Dat individuele aspect weegt hier het zwaarst. Het Duitse systeem werkt in mijn ogen beter als je samen afspraken wilt maken. In theorie is het in Nederland mogelijk samen met je vrouw naar de notaris te stappen, een testament op te stellen en diezelfde middag terug te keren om het testament te wijzigen. Maar dan zonder dat je vrouw daarbij aanwezig is.” Voor de nabestaanden kan het heel zuur zijn als de beoogde ex de erfenis krijgt wanneer de partner overlijdt nog voordat de scheiding is uitgesproken. Van der Geld haalt de beruchte Oordopjesmoord aan. Rond de eeuwwisseling heerste een sterk vermoeden dat een overspelige vrouw haar schatrijke man om het leven had laten brengen. Door een rechterlijke uitspraak liep ze haar erfenis mis. Ook het deel dat haar op grond van haar huwelijk in gemeenschap van goederen zou toekomen.

Scenario’s
Vroeger trouwde je voor altijd. Er werd niet nagedacht over wat de gevolgen van een onverhoopte scheiding konden zijn. Volgens Lucienne van der Geld maken gescheiden mensen tegenwoordig vooral een testament als er kinderen in het spel zijn. Om te voorkomen dat de ex via de kinderen erft. “Zo’n echtscheidingstestament is best complex. De erfenis gaat naar de kinderen en wanneer dan een kind overlijdt, komt het erfdeel niet bij de ex-partner en andere ouder van de kinderen terecht, maar bij de broers en zussen. De tweede trap heet dat in ons jargon. We houden de mensen die ons om advies vragen – of ze nu gescheiden zijn of niet – altijd een aantal scenario’s voor. Het is goed om te bedenken, wat er mogelijk kan gebeuren. Kijk maar naar vlucht MH17 van Malaysia Airlines die in juli 2014 boven de Oekraïne is neergehaald. Wij handelen overigens al zo sinds de ramp op Tenerife in 1977. Er komt, buiten het verdriet, nogal wat bij kijken als je hele familie in zo’n toestel zit.”

Rust
Wacht niet tot je sterfbed met het opmaken van een testament. Op de eerste plaats is het wat onhandig, op de tweede plaats geeft het aanzienlijk meer rust, wanneer je je zaakjes op tijd goed hebt geregeld. Het is goed om te weten dat je nalatenschap in goede handen komt. De wet van het erfrecht regelt de verdeling wel, maar je kunt voor heel rare verrassingen komen te staan. Want wie is er in de ogen van de wet erfgenaam? Een partner is dat bijvoorbeeld, als hij met je is getrouwd. Heb je ook nog kinderen, dan delen die mee, al moeten ze wachten tot de laatste ouder dood is. Is er geen echtgenoot of kinderen, dan gaat de erfenis naar bloedverwanten. Dus ook naar eventuele halfbroers of -zussen als ouders bijvoorbeeld hertrouwd zijn of al eerder getrouwd waren.
Partners die niet getrouwd zijn, erven niet van elkaar, tenzij dat per testament is geregeld. Een testament is ook nodig als iemand de erfenis aan een goed doel wilt nalaten. En vandaag de dag wint de uitsluitingsclausule aan populariteit, zegt Lucienne van der Geld: met zo’n clausule kun je regelen dat je erfgenaam niet hoeft te delen met een ex-partner. Van der Geld: “Stel, je kind ligt in scheiding. Jij overlijdt en je kind is in gemeenschap van goederen getrouwd. Het gebeurt vaker dan je denkt tegenwoordig: een deel van de erfenis belandt dan bij je ex-schoonzoon of -dochter. Tenzij je dus een testament met uitsluitingsclausule hebt opgemaakt.

Erfbelasting
Wat kost dat? Lucienne van der Geld glimlacht. “Meestal komt het neer op enkele honderden euro’s. Maar als we vermogens moeten analyseren of als er sprake is van een onderneming komt het wel duurder uit.’’ En nu het toch over geld gaat: de erfbelasting is misschien wel het belangrijkste motief voor een testament. Ook voor getrouwde mensen met kinderen. “Vroeger gold het testament voor de langstlevende. Maar in mijn eigen testament gaat mijn nalatenschap niet eerst naar mijn vader en dan pas naar mijn broers”, zegt Lucienne van der Geld. En mijn vader is het daar van harte mee eens, want dan betaal je twee of misschien wel drie keer belasting over je erfenis. Die fiscale aspecten wegen zwaar. En de notaris kan exact berekenen hoeveel erfbelasting iemand gaat betalen. Als je nadenkt over waar je erfenis zal blijven, loop je vaak tegen grote dilemma’s aan. Wanneer je dat bij testament regelt, geeft je dat een gerust gevoel.

Tekst Rien van der Steen

Deel op:

Laat een reactie achter

dima