Het komt maar al te vaak voor dat familieleden geen idee hebben van de wensen van hun dierbare in de laatste levensfase. Praten over de dood en de aanloop ernaartoe voelt ongemakkelijk, zeker als het nog niet zo ver is. Een levens­testament laat je met een gerust hart uitburgeren.

De term ‘uitburgeren’ is in 2002 door hersenonderzoeker Dick Swaab in het leven geroepen om mensen aan te sporen al jong na te denken over allerlei zaken rondom hun eigen dood. Sindsdien heeft het begrip een enorme vlucht genomen. Mede doordat we steeds ouder worden en daardoor meer gebreken krijgen, is de behoefte om die laatste fase in ons leven goed te regelen ook groter geworden.

Het levenstestament
“Met de komst van het levenstestament in 2010 is er een hoop veranderd”, vertelt Lucienne van der Geld van Netwerk Notarissen. “Het levenstestament maakt het mogelijk om al in een eerdere fase uw wensen en behoeften inzichtelijk te maken. Niet het overlijden, maar het moment dat iemand zelf geen beslissingen meer kan nemen vormt in dit type testament het ijkpunt. Dat kan zijn door bijvoorbeeld een plotseling ongeluk, een beroerte of doordat iemand in coma raakt. Een levenstestament treedt dus in werking als iemand nog leeft. In het testament wordt een vertrouwenspersoon benoemt aan wie de wensen vooraf kenbaar zijn gemaakt. Deze persoon behartigt de belangen zodra het nodig is. Denk bijvoorbeeld aan medische zaken: welke behandelingen wel of niet, het praten met artsen, thuis sterven of in een hospice? Maar ook als het gaat om beslissingen over financiën, huis, inboedel en eventuele schenkingen bij leven. En naar wie gaan de huisdieren als iemand naar een verzorgingstehuis gaat? In een levenstestament kan een scala aan onderwerpen worden vastgelegd.”

Testament of codicil
Het levenstestament neemt volgens Van der Geld voor nabestaanden veel onduidelijkheden weg en is een goede aanvulling op een normaal testament waarin men aangeeft wat er met de nalatenschap moet gebeuren. Naast een testament is het mogelijk om zelf een codicil op te stellen. Een codicil is een hand­geschreven testament waarvoor je niet naar een notaris hoeft, maar dat wel aan een aantal eisen moet voldoen, zoals een handtekening en een datum (zie www.overleven.nl).

Voorkom vragen & dillema’s
Er zijn dus meerdere mogelijkheden om uit te burgeren. “Maar,” benadrukt Van der Geld, “lang niet iedereen is zich ervan bewust dat het ook bij het leven hoort. In feite zou je al moeten nadenken over je overlijden zodra je bij wijze van spreken een contract aangaat bij een telefoonmaatschappij, want wat gebeurt er als je plotseling overlijdt? Voor veel mensen is dit nog een taboe. Ook kom ik bijvoorbeeld regelmatig tegen dat partners onderling nooit met elkaar over de dood hebben gesproken. Zet daarom tijdens je leven in elk geval een aantal belangrijke zaken op een rijtje. En zorg ervoor dat de omgeving hiervan ook op de hoogte is of dat men weet waar het document ligt. Dat geldt overigens ook voor uitvaartwensen en personen die moeten worden gewaarschuwd bij een overlijden. Het is belangrijker dan je denkt. De praktijk wijst uit dat nabestaanden tijdens het afscheid niets liever willen dan eer doen aan de overledene. Kortom: je bewijst je dierbaren geen grotere dienst door je wensen en behoeften inzichtelijk te maken.”

Van het kastje naar de muur
Als er niets is vastgelegd, betekent dit dat de nabestaanden voor veel moeilijke keuzes komen te staan. Daar komt dan nog bij dat men zich na een overlijden vaak door een administratief oerwoud heen moet worstelen. Voor een groot deel is dit te wijten aan de automatisering van vandaag de dag. Van der Geld: “Vooral bij online diensten zien we dit terug. Dat is de schaduwzijde van de automatisering: als iemand overlijdt is de menselijke factor niet aanwezig. Veel aanbieders lanceren een dienst zonder goed na te denken over wat er gebeurt als de afnemer overlijdt. Denk bijvoorbeeld aan blunders als abonnementen of andere diensten die enkel en alleen door de overledene kunnen worden opgezegd. Vandaar dat Netwerk Notarissen een meldpunt heeft ingesteld waar nabestaanden met vragen en klachten terechtkunnen. Wij verzamelen alles en stellen het vervolgens aan de kaak bij de desbetreffende bedrijven.”

Digitale nalatenschap
“Daarnaast zijn we actief om sociale-mediagebruikers bewust te maken van het online voortleven na de dood. Niets is zo vervelend dan wanneer je vrienden na je overlijden via Facebook een berichtje krijgen dat je weer een jaartje ouder bent geworden. Ook hiervoor geldt: maak voor je nabestaanden inzichtelijk waar je online actief mee bezig bent. Heel concreet, gewoon een lijstje maken met sites en gebruikersnamen erbij. En houd dit up to date. Of zet dit soort online zaken inclusief bijbehorende gegevens bijvoorbeeld in uw testament. Het is zelfs mogelijk om via het testament een ‘sociale media executeur ‘aan te wijzen die je je accountgegevens toevertrouwd en het online leven na de dood voor je regelt. Het testament blijft nu eenmaal het document dat na iemands overlijden als eerste wordt doorgenomen. Door alles hierin te centreren hebben de nabestaanden alle belangrijke informatie op één plek.”

Checklist

• Samenwonen telt niet voor de wet. Mensen die samenwonen, maar niet getrouwd zijn en geen samenlevingscontract hebben, erven niet.

• Door de fors hogere bijdrage voor de ABWZ-zorg (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten), is er een toenemende bezorgdheid over de erfenis van de kinderen. Er zijn diverse mogelijkheden, bijvoorbeeld via schenking of een clausule in het testament, om maatregelen te nemen.

• Hetzelfde geldt voor het besparen op de erfbelasting: huizen zijn tegenwoordig moeilijk te verkopen. Mensen denken vaak onterecht dat ze dan geen erfbelasting hoeven te betalen. Maar huizen behouden wel degelijk hun waarde. Wat is de waarde van het huis als iemand overlijdt? Daar wordt de erfbelasting over berekend. Via het testament kan men op dit soort zaken invloed uitoefenen.

• Uitvaartwensen: zet ze voor jezelf op papier. Denk ook aan een lijst met name van mensen die gewaarschuwd moeten worden wanneer je komt te overlijden. Veel mensen wonen tegenwoordig ver van elkaar en zien elkaar minder.

• Houd een lijst bij van de sociale media waarop je actief bent en leg gebruikersnamen vast. Hiermee kunnen de nabestaanden bij de meeste sociale media met de nodige bewijsstukken je account verwijderen.

• Bespreek met je nabestaanden wat er met je account moet gebeuren. Wil je het verwijderd hebben of bijvoorbeeld inrichten als gedenkpagina. Als je dit niet met nabestaanden bespreekt, laat dan bijvoorbeeld via je testament weten wat je wens is.

Voor vragen, klachten en voor allerlei andere
zaken omtrent testamenten en erfenissen
kunt u terecht bij: www.overleven.nl

Tekst Marianna Wesselink

 

Deel op:

Laat een reactie achter

dima