Wie zijn nalatenschap slim en goed wil besteden, doet er verstandig aan daar al op tijd over na te denken. Daarmee kun je een dure erfenis voorkomen. Wat zijn de mogelijkheden? Voor welke valkuilen moet je waakzaam zijn? En zijn er trucs om onder de erfrechtbelasting uit te komen?

Wie denkt vlak voor zijn dood de Belastingdienst nog snel even een loer te draaien met een schenking, ziet die vlieger lang niet altijd opgaan. Er bestaat namelijk een regel waarbij alle schenkingen die binnen zes maanden vóór overlijden zijn gedaan toch bij de erfenis worden opgeteld. Dat kan tot grote teleurstellingen achteraf leiden. De erfgenamen betalen dan erfbelasting over het totale bedrag van de erfenis. Dus ook over die recente schenking. Al zijn er natuurlijk een paar uitzonderingen. Zo was er de uitspraak van het hof in Den Haag over de boerendochter, die vlak voor overlijden van haar vader landbouwgrond geschonken had gekregen. Zij had ruim 4.000 euro schenkbelasting moeten betalen. Ze kwam van een koude kermis thuis. Toen haar vader binnen zes maanden overleed en zijn erfenis werd verdeeld over diverse kinderen, bleek dat de kinderen geen erfbelasting hoefden te betalen. De dochter zat met de brokken: zij had de landbouwgrond beter kunnen erven, dan was ze vrij geweest van het betalen van erfbelasting. Ze liet het er niet bij zitten en vorderde de betaalde schenkbelasting terug. Het hof in Den Haag dacht daar op 17 januari 2014 anders over: de regeling is gemaakt om te voorkomen dat mensen erfbelasting proberen te ontlopen door vlak voor overlijden een schenking te doen. De dochter mocht de regeling niet omgekeerd uitleggen en kreeg de betaalde schenkbelasting niet terug. Er wordt alleen verrekend als er sprake is van erfbelasting waarmee verrekend kan worden. Dat kon in dit geval niet. De wetgever wil niet dat er van twee walletjes wordt gesnoept. Schenken doe je om een aantal redenen. Je wilt iemand tijdens je leven bevoordelen, liever dan na je dood. Dat wordt ook wel schenken met de warme hand genoemd. Je kunt ook schenken om belasting te besparen, want door te schenken verklein je je vermogen, dus je erfenis. Hoe kleiner je uiteindelijke erfenis, hoe geringer de erfbelasting. Er bestaan ook jaarlijkse vrijstellingen voor schenkbelasting en wie daar kien mee omgaat, omzeilt de Belastingdienst. Op een legale manier nog wel. Als er meer wordt geschonken dan het vrijgestelde bedrag, betaalt de ontvanger schenkbelasting over het surplus.

Duidelijke regels
Nou kun je gewoon geld overmaken op een rekeningnummer van een begunstigde. Maar een heel slimme manier van schenken is een ‘schenking op papier’. Zo slim, dat je zou zeggen dat het een linke manier is om de fiscus een loer te draaien. “Helemaal niet”, glimlacht Lucienne van der Geld, juridisch directeur bij Netwerk Notarissen, het grootste notariële samenwerkingsverband in Nederland. “De regels zijn nu hartstikke duidelijk, al zijn de gevolgen lang niet altijd prettig. Schenkingen aan kinderen zijn het gunstigst, want je mag eenmalig een bedrag van ruim 25.000 euro aan je kinderen (tussen 18 en 40 jaar oud) schenken. Wanneer de schenking wordt gebruikt voor koop of verbouwing van een huis wordt de vrijstelling verhoogd naar ruim 52.000 euro. Jaarlijks mag vrijelijk een bedrag tot 5.000 euro worden geschonken aan de kinderen (geen leeftijdslimiet). Het is er werkelijk eenvoudiger op geworden. Aan derden mag je tot 2.111 euro per jaar schenken, onbelast. En giften aan goede doelen zijn ook ‘gratis’, dus niet belast.” Wie een (erkend) goed doel wil steunen, kan met een zogenaamde lijfrenteschenking zelf inkomstenbelasting besparen. Zeker voor wie al een automatische incasso heeft lopen ten behoeve van een goed doel is zo’n lijfrenteschenking de moeite waard.
Volgens Van der Geld leidt de huidige, vereenvoudigde regeling over het algemeen tot weinig trammelant. “Maar ja, mensen willen er begrijpelijkerwijs creatief mee omgaan. Dus is het heel verstandig goed te plannen, het slim te doen, al dan niet met gebruikmaking van een adviseur. Als je structureel 5.000 euro per jaar aan je kinderen schenkt, wordt je erfenis een stuk kleiner, dus ook de uiteindelijke erfbelasting. Wij gaan uit van de zogenaamde Schijf van Vijf. Die houdt rekening met schenkingen, een samenlevingscontract of huwelijkse voorwaarden, of er sprake is van een testament, een levensverzekering en/of andere toekomstvoorzieningen en tot slot ook met internationale aspecten: is er bijvoorbeeld sprake van vermogen in het buitenland. Ginds gelden namelijk andere regels en dan is het belangrijk niet dubbel door de fiscus te worden aangesproken.”

Schenking op papier
Van der Geld, ook werkzaam als docent relatie- en erfrecht aan de Nijmeegse Radboud Universiteit, komt op de ‘papieren schenking’: wie een geldbedrag wil schenken, maar niet daadwerkelijk wil betalen, kan zo’n schenking op papier doen. Het geschonken bedrag blijft in de knip, maar er wordt wel op een slimme manier gebruikgemaakt van de vrijstellingen van de schenkbelasting. “Vorig jaar zijn de ogen van velen geopend, toen er ter stimulatie van de huizenmarkt een ton vrijgesteld mocht worden geschonken voor een woning.” Daar kwam veel onduidelijkheid over, omdat de regeling voor één jaar in de wet was gefietst en er niet goed was nagedacht over de afloop van de vrijstelling. “Maar sinds 2013 willen veel ouderen besparen op de zorgbijdrage door op een vroeger tijdstip te schenken, voordat ze het geld aan de zorg kwijtraken. De maatregel deed veel ouderen denken aan de Wet op de Bejaardenoorden, die tot 1997 gold en leidde tot massaal wegschenken van vermogen. In 2013 schrokken opnieuw veel ouderen zich wild, bang voor de hogere bijdrage die ze moesten betalen voor zorg- en ziektekosten. Velen gingen met de notaris aan de slag met een testament, ze plozen uit hoe ze schenkingen konden doen, allemaal om hun vermogen te verkleinen.” Daar komt nu de papieren schenking om de hoek: een ouderpaar schenkt een kind 100.000 euro en leent dat meteen terug. Het geld hoeft pas te worden betaald na overlijden. Bij deze constructie moet er wel een officiële akte worden opgemaakt bij de notaris en bovendien moet de ‘papieren schenker’ een jaarlijkse rente van 6 procent betalen aan de begunstigde. Die 6 procent (zakelijke) rente vermindert het vermogen, zodat de toekomstige erfgenamen minder belasting hoeven te betalen. Bovendien is de rente belastingvrij. Op die manier wordt je erfenis als het ware ‘uitgehold’. Het illustreert waarom je vroeg moet beginnen met nadenken over wat je met je nalatenschap gaat doen.

Heikel
Lucienne van der Geld signaleert wel een heikel punt van de vereenvoudigde wetgeving. “Er zijn ouderen die werkelijk alles willen wegschenken aan hun kinderen, in de overtuiging dat ze het zelf niet meer nodig hebben. De notaris zal hen dan attent maken op mogelijke tegenvallers in hun verdere levensloop.” De papieren schenking is op dit moment behoorlijk populair. In het vermogen van de schenker ontstaat een schuld, die bij overlijden van de schenker voor de erfbelasting van zijn vermogen wordt afgetrokken. Althans, wanneer er braaf elk jaar rente is betaald. Wanneer dat niet het geval is, mag de papieren schenking niet worden afgetrokken van het vermogen. Met andere woorden: het bedrag van de papieren schenking hoort dan gewoon tot de erfenis en daar moet erfbelasting over worden betaald. Dan gaat de vrijstellingsvlieger niet op. Zo slim zijn ze bij de Belastingdienst dan ook wel weer.

Tekst Rien van der Steen

Deel op:

Laat een reactie achter

dima