Het is iets wat helaas regelmatig gebeurt: broers en zussen die elkaar in de haren vliegen om de verdeling van de erfenis van hun ouders. Onenigheid over één simpel theelepeltje kan uitlopen op een machtsstrijd waarbij allerlei onderliggende emoties en ergernissen uit het verleden aan de oppervlakte komen. Een testament voorkomt veel ellende, maar hoe kom je er samen goed uit wanneer er niets op papier staat?

De meeste mensen laten na hun overlijden bezittingen na. In de wet is bepaald wie recht heeft op deze nalatenschap. In eerste instantie zijn dat de echtgenoot of geregistreerd partner en de eventuele kinderen, daarna komen ouders, broers en zussen en overgrootouders in beeld. Wie iemand anders wil laten erven, bijvoorbeeld de partner met wie je niet getrouwd bent of een achternichtje met wie je een speciale band hebt, kan dit aangeven in een testament. Het is ook mogelijk om een executeur te benoemen die bij de verdeling van de erfenis het voortouw mag nemen. Dit kan een van de erfgenamen zijn, maar ook een buitenstaander.

 

Illustratie: Gijs HuijbregtsOpvragen en inventariseren
Bij het verdelen van een erfenis is het dus zaak om eerst te bekijken of de overledene een testament had. Dit kan worden opgevraagd bij het Centraal Testamenten Register. Daarnaast is het van belang om goed te inventariseren waaruit de erfenis precies bestaat. Bekijk wat de overledene bezat aan onroerend goed, hypotheken, banktegoeden, spaarpolissen en verzekeringspolissen, maar ook aan waardevolle spullen, sieraden en kunst. Eventueel kan een taxateur helpen om de totale waarde van een erfenis te bepalen. Roerende zaken kunnen door de erfgenamen onderling worden verdeeld, maar voor de verdeling van onroerende zaken moet altijd een notaris worden ingeschakeld.

De voordelen van een testament
Dat het fijn is als er een testament is, heeft Tessa (49) ervaren na het overlijden van haar vader. Haar moeder was al jaren daarvoor overleden. ‘Tijdens zijn ziekbed had mijn vader al tegen mijn broer gezegd dat hij alles goed had geregeld. Hij wilde koste wat kost voorkomen dat er ruzie zou ontstaan tussen mijn broer, mijn zusje en mij’, vertelt Tessa. ‘Maar dat hij zó zorgvuldig was geweest, hadden we niet verwacht. Hij had een lijst met de belangrijkste bezittingen gemaakt en erachter gezet wie wat mocht hebben. Daarbij had hij ook rekening gehouden met onze situaties. Zo had mijn zusje een heel oude auto waar om de haverklap iets mee was. Zij kreeg dus zijn auto. En zelf was ik helemaal weg van een schilderij dat mijn moeder nog had gekocht. Daar stond dus mijn naam achter. Ik was ontroerd dat mijn vader dat wist, want ik heb dat nooit met zoveel woorden uitgesproken. Hij heeft ook nog eens heel goed gekeken dat we allemaal ongeveer evenveel kregen. Zijn testament weerspiegelt echt hoe mijn vader was: een lieve, empathische man die graag de touwtjes in handen hield. Dat hij dat zelfs tot na zijn dood bleef doen, bracht wel even een glimlach op onze lippen.’

Stickertjes
De verdeling van de inboedel hoeft (met uitzondering van schilderijen en andere kunst) niet per se in een testament, en dus bij een notaris, geregeld te worden. Een codicil – een handgeschreven verklaring met naam, handtekening en datum – is ook rechtsgeldig. Met stickertjes aangeven wie wat krijgt, is dat niet. Weliswaar weten de nabestaanden zo wat de wens van de overledene was, maar zij zijn niet verplicht om deze te respecteren. Bovendien is er kans dat de stickertjes los raken of stiekem verwisseld worden.

Onduidelijkheid
Helaas komt het regelmatig voor dat er helemaal niets op papier is gezet. Omdat het overlijden onverwacht kwam, omdat de erflater het idee heeft dat er toch niets te verdelen valt of omdat hij of zij verwacht dat de nabestaanden er samen wel uit zullen komen. In zulke gevallen ontaardt de verdeling van de erfenis niet zelden in een knallende ruzie. Dat kan gaan om iets kleins als wie de favoriete sieraden van moeder mag hebben of zelfs een oud theelepeltje. De oudste dochter vindt dat zij eerste keuze zou moeten hebben, maar de middelste heeft de laatste maanden veel voor moeder gezorgd en wil daar erkenning voor. Wat ook voorkomt: vader heeft een van zijn dochters op zijn sterfbed iets toegezegd, maar verder weet niemand daar iets van. Of ouders hebben een van de kinderen al een keer een flink bedrag geleend en het is onduidelijk hoe dit verrekend moet worden met de erfenis.

Ruzie
Over dat laatste kan Mirjam (54) meepraten. Haar ouders overleden vlak na elkaar, beide onverwacht. Ze hadden geen testament. Mirjam: ‘Ze woonden de laatste jaren in een gehuurde aanleunwoning en hadden niet veel spullen. Mijn drie zussen en ik dachten daarom dat we er zelf wel uit zouden komen. Maar dat bleek toch lastiger dan gedacht. Mijn jongste zus Sabine is een echte flierefluiter. In haar studententijd is ze aan drie verschillende studies begonnen, maar ze heeft er niet één afgemaakt. Ondertussen was wel haar geld op, dus leende ze een flink bedrag van onze ouders. Ze is er nooit aan toegekomen om die lening terug te betalen. Mijn oudste zus Anja vond dat we dat bedrag van haar deel van de erfenis moesten aftrekken, maar Sabine begon te steigeren toen ze dat zei. Het liep zo hoog op dat ze weigerden nog een woord met elkaar te wisselen. Uiteindelijk hebben mijn andere zus en ik moeten bemiddelen. Na enkele stevige gesprekken zijn we er uit gekomen, maar daar gingen wel een paar maanden overheen.’ Mirjam geeft toe dat de ruzie tussen haar twee zussen niet alleen om het financiële aspect ging. ‘Anja heeft zich altijd al gestoord aan Sabines lakse houding. Ze is een nakomertje en mijn ouders zijn haar altijd blijven zien als hun ‘kleine meisje’. En Sabine liet zich dat graag aanleunen. Altijd als ze zelf even ergens niet uitkwam, klopte ze meteen bij mijn ouders aan.’

Onderhuids
Ruzies bij het verdelen van de erfenis hebben zelden alleen met de financiële kant van het verhaal te maken. Vaak spelen er onderhuids allerlei emoties mee, zoals in de familie van Mirjam. ‘Het had toch ook wel met jaloezie te maken’, geeft Mirjam toe. ‘Onze ouders hadden bij mij en mijn oudste twee zussen altijd het idee dat wij onszelf wel zouden redden, in tegenstelling tot Sabine. Terwijl wij misschien ook wel eens behoefte hadden aan steun.’

Jaloezie omdat iemand ‘altijd al het lievelingetje was’, ergernis dat de oudste ‘weer alles moet regelen’, ruzie over een onbenullig theelepeltje
‘want jij gunt mij toch nooit iets’ – het heeft weinig met de erfenis op zich te maken, maar alles met onderliggende emoties en de verhoudingen binnen een gezin. Probeer die emoties eerst boven tafel te krijgen, anders kan het een langlopend verhaal worden.

Intekenlijst
Maar wat te doen wanneer de erflater helemaal niets heeft aangegeven over zijn wensen? Maak eerst een lijst met alle spullen en overleg vervolgens hoe jullie deze willen verdelen. Een goede methode is om te werken met een intekenlijst. Iedereen kan daarop aankruisen welke spullen hij of zij graag wil hebben. Staan er ergens twee of meer kruisjes, dan kunnen jullie proberen om onderling te ruilen: ‘Als ik de klok mag, krijg jij het servies’. Komen jullie er dan ook niet uit, dan kun je erom loten. Is er iets wat iedereen heel graag wil hebben, bijvoorbeeld omdat het voor jullie allemaal veel emotionele waarde heeft? Maak er dan een doorgeefstuk van. De oudste krijgt het eerst en vervolgens wordt het elk jaar, bijvoorbeeld op de trouwdag van de ouders, doorgegeven aan de volgende in de rij.

Handel de verdeling alleen met de eigen familie af en laat de schoonfamilie buiten beschouwing. Beperk de verdeling ook tot de eerste erfgenamen, meestal de kinderen. Natuurlijk zijn er ook kleinkinderen die graag iets van opa of oma willen hebben. Laat het echter aan de kinderen over om die spullen weer onder hun kinderen te verdelen. Het is overigens niet vanzelfsprekend dat iemand met meer kinderen ook een groter erfdeel krijgt, tenzij opa of oma dat natuurlijk zelf heeft aangegeven in een testament.

Vooraf verdelen
Als de overledene in een verzorgingstehuis woont, moet de kamer soms al vóór de begrafenis worden leeggehaald. ‘Dat dwingt je om de spullen snel te verdelen’, vertelt Hans (59). ‘Toen mijn moeder overleed, hebben mijn broer Wim en ik een lijst gemaakt met de belangrijkste spullen. Veel was het niet, maar de meeste dingen hadden voor ons allebei wel emotionele waarde. Omdat we met z’n tweeën waren, besloten we om gewoon om de beurt iets te kiezen. Dat ging eigenlijk heel goed. Onze relatie is altijd heel goed en gelijkwaardig geweest, waardoor we elkaar de spullen eigenlijk net zo gunden als onszelf.’

Weggooien geen optie
Meestal worden eerst de spullen verdeeld en volgt het geld pas enkele maanden later. Zo blijft er voldoende tijd over om eerst de eventuele abonnementen of openstaande rekeningen nog betalen. Ook moet er nog inkomstenbelasting en successierecht over de erfenis worden betaald. Vervolgens kan ook het geld worden verdeeld over de erfgenamen en kan de bankrekening van de overledene worden opgeheven.

Spullen die niemand wil hebben kunnen worden opgehaald door de kringloopwinkel, hoewel die niet alles zal willen meenemen. Tessa: ‘Uiteraard had mijn vader alleen de grote dingen beschreven in zijn testament. Er bleven nog heel veel kleine dingen over waar we zelf over moesten beslissen. Zo kwamen we dozen vol fotoalbums tegen van de reizen die mijn ouders samen hadden gemaakt. Foto’s van je ouders op reis zijn nog wel leuk om te hebben, maar mijn vader had er nogal een handje van om boeken vol te plakken met landschappen, gebouwen en andere bezienswaardigheden. Wat doe je daarmee? Weggooien was voor ons geen optie, dus heeft mijn broer de dozen maar op zijn eigen zolder gezet.’

Ook Hans en Wim bleven met spullen zitten waar ze geen behoefte aan hadden. Hans: ‘Mijn moeder was nogal een verzamelaarster en had dus heel veel kleine vaasjes, beeldjes en serviesgoed waar Wim en ik allebei niet op zaten te wachten. Maar om het weg te gooien of naar de kringloop te doen, dat voelde ook niet goed. Wim kwam toen met het idee om de spullen mee te nemen naar haar begrafenis. We hebben alles op een tafel uitgestald en iedereen kon na afloop een tastbare herinnering aan onze moeder mee naar huis nemen. Dat werd erg gewaardeerd.’

Hulp nodig?
Komen jullie er onderling echt niet uit bij de verdeling van de erfenis? Schakel dan hulp in. De uitvaartondernemer weet veel over wat er zoal komt kijken bij die verdeling en kan eventueel doorverwijzen naar andere specialisten. Is er onenigheid over de waarde van de spullen, laat deze dan objectief bepalen door een taxateur. Verlopen de gesprekken tussen de nabestaanden stroef en spelen er allerlei onderliggende emoties? Dan is het slim om een nalatenschapscoach of -mediator in te schakelen. Hij of zij zal proberen alle verstoorde verhoudingen, onderliggende jaloezie en andere ontevredenheid boven tafel te krijgen zodat deze de afwikkeling van de nalatenschap niet vertragen. Voor de praktische zaken rondom de afwikkeling van een erfenis kan een boedelverdeler worden ingeschakeld. Die helpt bij bijvoorbeeld het afwikkelen van de administratie, het opzeggen van verzekeringen en het uitzoeken van pensioenen en andere polissen.

Tekst: Frieda Zieleman – Illustraties: Gijs Huijbregts

Deel op:

1 reactie

  1. Er blijft in heel veel artikelen op het internet over dit onderwerp bepaalde belangrijke zaken volledig achterwege.
    Dat is dus vreemd want niemand blijft en dat is volstrekt de enigste zekerheid die er is in dit leven.
    Probleem No.1: Op de eerste plaats wil 99% van de mensheid tijdens hun leven absoluut door niemand worden herinnerd aan hun eindigheid.
    Probleem No.2. Wie heeft het lef om tijdens het leven van ouders dit onderwerp ter sprake te brengen en ver van tevoren te gaan regelen?
    Probleem No.3. Wie wordt de benoemde uitvoerder, een familielid of een buitenstaander?

    Belangrijke oplossingen en aanwijzingen van mijn kant na levenservaringen die ik ver van tevoren had geregeld als je moeilijkheden gaat verwachten in de familie na een overlijden.

    1. Als je wordt aangewezen als 1 ster begrafenis-executeur laat dit vastleggen per testament.
    2. Als je wordt aangewezen als 3 sterren executeur laat dit ook vastleggen per testament.
    3. Laat door je ouders vastleggen per handgeschreven codicil of per testament welke spullen naar wie toe gaan en hoe of de begrafenis dient te worden geregeld. Codicil van datum en handtekening laten voorzien.
    4. Het voordeel van een benoeming tot 3 sterren executeur betekend in feite dat je wordt benoemd tot volledig bewindvoerder over de uitvoering van de nalatenschap met grote bevoegdheden.
    5. Je kunt gewoon beginnen alles uit te voeren zonder overleg te plegen met de erfgenamen en nadat alles is afgehandeld hoef je alleen nog maar rekening en verantwoording af te leggen aan de erfgenamen.
    6. Al deze zaken zijn volstrekt bij heel veel mensen totaal onbekend omdat boekhouders en notarissen dit niet ter sprake durven te brengen bij hun client.
    7. Het is ook van groot belang als je tot executeur wordt benoemd om je van tevoren goed in te lezen in de materie of via internet wat of je bevoegdheden en aansprakelijkheden zijn.
    Kortweg gezegd:
    8. Een goede voorbereiding op dit belangrijke gebied na een overlijden scheelt een enorme hoop moeilijkheden, strubbelingen, tijdverlies en onenigheid.
    9. Blijf boven de partijen staan en laat zover als mogelijk is geen emoties toe want dat gaat tegen je werken.
    10. Succes allemaal als je wordt benoemd om de zaken te gaan regelen.

Laat een reactie achter

dima