Wouter en Marieke zijn sinds een halfjaar de trotse ouders van Jelte. In de zeven jaar dat ze elkaar kennen, was vooral het leven een onderwerp van gesprek, de dood vrijwel nooit. Tot ze voor toBe met elkaar moesten praten over de uitvaart van één van hen. ‘Over muziek of wat voor dienst hebben we het nog nooit gehad.’

Speeltuinen, veel groen, een scholencomplex, kinderdagopvang en overal zebrapaden: deze woonwijk is gemaakt voor jonge stellen en gezinnen. Bouwmarkten, tuincentra en woonwarenhuizen, die hier om de hoek liggen, doen er goede zaken. Het huis van Wouter en Marieke is, met de komst van baby Jelte, ook alweer toe aan de eerste verbouwing. De zolder van de prachtige 
eengezinswoning wordt omgetoverd tot één ruime verdieping.

Speculeren
In de zeven jaar dat Wouter (34) en Marieke (33) nu bij elkaar zijn, hebben ze vooral gepraat over het leven, hun plannen en hun gezamenlijke toekomst. Verhuizingen, wisselingen van baan, een kindje: de dood hoorde niet in dat rijtje thuis, vertelt Wouter met een geruststellende knipoog naar Marieke. 
Ze wisselen even een blik. ‘Ik ben wel eens een gesprek begonnen over het leven na de dood’, vertelt Wouter terwijl hij een slok thee neemt. ‘Maar Marieke heeft het er liever niet over.’ Marieke legt uit waar dat vandaan komt: ‘Wouter houdt ervan om samen te speculeren of te fantaseren over wat er na de dood is; ik niet. Veel te confronterend. Het idee dat mijn ouders, Wouter of Jelte er niet meer zijn… Dan voel ik meteen dat mijn keel wordt dichtgeknepen. Ik krijg het er letterlijk benauwd van. Ondertussen weet Wouter niet eens of ik 
begraven of gecremeerd wil worden.’

Besef
Toch heeft er een omslag plaatsgevonden. Door de geboorte van Jelte in december 2010, dwongen de omstandigheden hen het heikele onderwerp bespreekbaar te maken. 
Marieke: ‘Het was een ingrijpende bevalling en de dagen daarna heb ik er veel over gedroomd. Wat als de baby overlijdt? Wat als ik zelf wegval? Opeens besef je dat je een grote verantwoordelijkheid draagt. En dat het belangrijk is om te weten hoe je ertegenaan kijkt. Maar dat gaat dan vooral om de juridische en financiële kant.’ Wouter: ‘De komst van Jelte was bijvoorbeeld aanleiding om onze verzekeringen opnieuw te bekijken, waaronder de uitvaartpolis. Ook daardoor kwam het onderwerp ‘dood’ weer op tafel.’

Wie bepaalt wat?
Maar over wat er écht moet gebeuren als een van de twee zou 
overlijden, daar hebben ze het niet heel concreet over gehad. De grote lijnen die bij het nalopen van de verzekeringen besproken zijn, die weten ze wel. Toch? Opnieuw wisselen Marieke en Wouter een blik. Nee dus. Marieke kijkt omhoog alsof ze hoopt dat Jelte haar uit deze situatie redt omdat hij plots wakker schrikt uit zijn slaap. Maar die slaapt heerlijk. Dat ze een gesprek over ‘leven en dood’ zouden voeren, wisten ze vooraf. Maar de vraag om in gesprek te gaan over hoe ze de uitvaart van een van beiden zouden regelen als die onverwachts komt te overlijden… zo’n gesprek hadden ze niet verwacht.

Ruimte
Marieke: ‘Over muziek of wat voor dienst hebben we nog nooit gepraat. Voor mij is het belangrijk dat mijn nabestaanden 
tijdens mijn uitvaart de ruimte hebben om aan mij te denken. Of dat nu is door iets te zeggen of met muziek, daar moet ruimte voor zijn.’ Wouter: ‘Is het dan mijn ‘ding’, jouw afscheid?’ Marieke: ‘Ik ben er niet meer bij. Mijn afscheid is uiteindelijk voor jullie. Ik heb wel voorkeuren, maar ik vind ook dat jij, 
Jelte en anderen input mogen hebben op hoe jullie afscheid willen nemen van mij. Jij moet je er goed bij voelen.’ Wouter: ‘Daarin verschillen we dus van mening. Ik wil zelf bepalen hoe mijn uitvaart eruitziet. Het is mijn afscheid 
tenslotte. En nu moet ik dus ook die van jou doen?’ Marieke: ‘Het gaat er mij om dat jij bepaalde vrijheden hebt bij mijn uitvaart. Niet alles ligt al vast, waardoor er ruimte is voor jullie eigen inbreng.’ Wouter: ‘Ik wil juist geen inmenging. Als jij een speciaal 
nummer wilt horen op mijn uitvaart, draai je dat maar thuis.’ Marieke: ‘Maar jij bent er niet eens meer bij!’ Wouter: ‘Misschien hang ik wel boven de kist. Dat weet je niet. In elk geval: de essentie van een uitvaart is volgens mij dat de overledene de hoofdpersoon is en dus bepaalt wat er gebeurt. Hoe lief en leuk een ander het ook bedoelt, daar zit ik niet op te wachten.’ Marieke: ‘Dan zou ik maar een draaiboek opstellen als ik jou was. Ik weet namelijk niets over wat jij wilt op dit moment.’ Wouter: ‘Dat klopt, dat moet ik ook doen. Maar als ik plotseling kom te overlijden en ik heb geen draaiboek, dan mag jij het invullen ‘in mijn geest’. Marieke: ‘Nou, dat wordt nog een flinke verrassing. Een strak op te volgen draaiboek of volledig blanco achterblijven. Fijne keuze. Want dan zit ik straks met een enorm hoge druk.’ Wouter: ‘Denk je niet dat ik jouw advies zou vragen in mijn plan? Dit interview is een uitstekend moment om het er 
eindelijk eens over te hebben. Kom maar op met die vragen!’

Vragenlijst
Zowel Wouter als Marieke krijgen een vragenlijst die ze 
beginnen in te vullen. Uitgangspunt is de uitvaart van Wouter, als die op dit moment zou overlijden. Hoe zou Marieke de uitvaart van Wouter regelen? Weet zij wat hij wil? Alleen de hits van Radio Veronica spelen zachtjes op de achtergrond terwijl Wouter en Marieke aandachtig lezen en schrijven. Af en toe is er een zucht, een diepe overpeinzing of een verbaasde lach. De thee koelt af.
Bij het vergelijken van de antwoorden is hun eerste reactie opluchting, en daarna verwondering. Wouter glimlacht als Marieke bij sommige antwoorden verbaasde blikken trekt, een snelle blik op haar eigen papier werpt of ongelovig haar wenkbrauwen optrekt. Sommige antwoorden lijken op het eerste gezicht ook wel heel verrassend.

De uitvaart van Wouter
Over het vervoer zijn Wouter en Marieke het helemaal eens: Wouter: ‘Een statige stoet, dat is hoe ik het voor me zie.’ Marieke: ‘Mooie glanzende auto’s, een statige uitstraling, opvallend: dat is helemaal zijn smaak.’ Maar op de vraag of de dienst een bepaald thema moet meekrijgen, hebben ze juist heel verschillend geantwoord. Marieke: ‘Wouter staat graag in het middelpunt. Dat zou bij mij centraal staan. En omdat hij de dingen graag ‘anders dan anders’ aanpakt, dacht ik dat hij voor fleurige kleding zou kiezen.’ Wouter: ‘Ik heb geantwoord dat ik een zware dienst wil, en stemmige donkere kleding. Wel met dezelfde gedachte; dat het om mij draait. Hoe zwarter de sfeer, hoe meer je onthoudt. Anders is het toch zo vergeten? Het is geen theekransje; afscheid is verdriet.’ Marieke: ‘Maar ik wil wel stilstaan bij de mooie momenten. Ons huwelijk, de geboorte van onze zoon… Ook dat kan aangrijpen.’ Wouter: ‘Voor mij is het belangrijk dat de stemming ernstig is, geen olijke anekdotes. Het gaat erom dat je stilstaat bij mij, en dat je de pijn van de rouw voelt.’ Marieke: ‘Dacht je dat ik daar zo’n zware dienst voor nodig had?’

Tegenstrijdig
Als mogelijke locatie voor de afscheidsbijeenkomst, noemt Wouter onder meer het ziekenhuis waar hun zoon is geboren. Het is voor hem een van de plaatsen waar hij zich ‘het allergelukkigst’ heeft gevoeld. Marieke reageert verontwaardigd: Marieke: ‘De bevalling is met veel complicaties gepaard gegaan. Die dagen in dat ziekenhuis, daar denk ik met afschuw aan terug.’ Wouter: ‘Je moet het zien in overdrachtelijke zin. Het kasteel waar we getrouwd zijn dat jij noemde, had ik ook op mijn lijstje staan. Het gaat ook om het contrast: dat de plek waar ik zo gelukkig was, dan gevuld is met mensen die ongelukkig zijn.’ Maar een van de moeilijkste vragen is toch wel deze: mogen mensen je nog zien als je dood bent? Marieke: ‘Ik vond dit een enorm moeilijke vraag. Ik denk dat Wouter er geen problemen mee zou hebben, maar mensen moeten niet gedwongen worden om een blik in de kist te werpen.’ Wouter: ‘Deze vraag viel mij ook niet gemakkelijk. Ik heb ingevuld ‘alleen als ik lach’. Je weet niet hoe het met je afloopt, hè?’

Herinnering
Op de vraag of Wouter iets aan de aanwezigen zou willen meegeven als herinnering, hebben Wouter en Marieke allebei bevestigend geantwoord, maar in een heel verschillende vorm. Marieke: ‘Ik ben fotograaf, dus een foto zegt mij het meeste. Daarom zou ik aan de aanwezigen een foto willen meegeven waarop de ‘echte’ Wouter te zien is; dus ongekunsteld en zonder tandpastaglimlach.’ Wouter: ‘Zelf zou ik de zware dienst vol gedenken positief 
willen afsluiten. Bij de uitgang van de kerk zou iedereen bijvoorbeeld een heliumballon meekrijgen waarop je een wens mag invullen. Het lijkt me mooi als al die ballonnen opstijgen, vol hoop en toekomst. En, symbolisch gezien: wie weet vervul ik er wel eentje.’ Marieke: ‘Dat vind ik wel een mooi plan. Anders dan anders, en voor mij toch weer onverwacht. De meeste mensen doen dat op hun bruiloft, maar het past wel heel erg bij jou. Net zoals de opvallende manier waarop je me ten huwelijk hebt gevraagd. Je verbaast me altijd weer. Daarom ben ik toch blij dat we het nu over je wensen rond je uitvaart hebben.’

Kosten
Het bespreken van wensen is één ding, maar er is nog een ander aspect dat besproken dient te worden: hoe worden de kosten van de uitvaart betaald? Speelt geld een rol bij het maken van keuzes? Marieke: ‘Wanneer ik kom te overlijden, komt er een bedrag vrij via mijn uitvaartverzekering. Daar is een aardige uitvaart van te bekostigen. Wouter had tot voor kort een polis in 
natura.’ Wouter: ‘Ik was daarmee overigens niet goed verzekerd. 
Daar kwamen we achter toen Jelte geboren werd. Veel belangrijke zaken, zoals een grafsteen of een koffietafel, zaten er niet bij in. Inmiddels ben ik overgestapt naar een verzekering met een basisdekking.’
Marieke: ‘Met jouw wensen komen er dan nog wel wat kosten bij.’ Wouter: ‘Nu ik er voor het eerst serieus over heb nagedacht en het ook op papier heb gezet, besef ik dat ook. Nog een reden waarom het goed is dat we het erover hebben. Daar moet ik het over gaan hebben met de verzekeraar.’

Gemiste kansen
Wouter: ‘Eigenlijk is je uitvaart een feest vol gemiste kansen. Je kunt het nooit honderd procent regisseren. Je moet het overlaten aan je nabestaanden en de omstandigheden. Door het gesprek met Marieke vanavond ben ik gaan inzien dat ik echt wat op papier moet zetten. Zeker de grote lijnen. En dat ga ik ook zeker doen, al is het maar om een te hoge druk bij Marieke te voorkomen. Natuurlijk heeft zij een aandeel in wat ik besluit. Ik wil het zeker met haar hebben over zaken zoals muziek, of het karakter van de dienst. Haar voorkeuren neem ik ook zeker mee. Tegelijkertijd kan zij zich prima in mij verplaatsen en weet ik dat het ook zonder ‘draaiboek’ goed komt. Bij veel vragen merkte ik dat we qua uitgangsgedachte op één lijn zaten. 
Ze kent me goed.
Mijn visie is dat het een verdrietige dag moet zijn. Ik wil geen feest met champagne, of iedereen in roze glitters. Dat vind ik van weinig respect voor de dood getuigen en geen recht doen aan de gevoelens van de mensen om mij heen. Laat het dan maar een oprecht ‘klotedag’-gevoel zijn. Een dag waarop je hard wilt huilen. Omdat ik er niet meer ben.’

Afscheid nemen
Marieke: ‘Voor mij telt dat de rouwenden, degenen die je lief hadden tijdens je leven, ook ruimte hebben om op hun eigen manier afscheid te nemen. Daarom heb ik voor mijn eigen uitvaart niet zulke vastomlijnde ideeën. Aanvankelijk had ik moeite met Wouters ‘strakke’ invulling. Ik kreeg het gevoel dat alles precies moest gaan volgens zijn wensen, of dat ik alles volledig zelf moest invullen. Dat voelde als een enorme druk. Daarom stelde ik dat draaiboek voor. Maar zelfs daarin kun je niet alles vastleggen. Omstandigheden en hoe de situatie op dat moment is, bepalen de keuzes die je dan maakt. Toen ik de vragen zag, moest ik wel even slikken. Het is niet een onderwerp waar ik graag over praat of nadenk. Toch heeft het wel wat losgemaakt. Ik merk hoe belangrijk het is om wensen met elkaar te bespreken. Hoewel we elkaar goed kennen, kijken we toch anders tegen dingen aan. Wat voor mij telt, is niet alleen dat je er je eigen gevoel in kunt leggen, maar dat je op de uitvaart zelf weet dat hij het goed zou vinden…’


Draaiboek
Zoals uit het gesprek van Wouter en Marieke blijkt, is het belangrijk om te praten over de wensen en voorkeuren ten aanzien van een uitvaart. Op die manier kun je veel onzekerheid en twijfels voorkomen als je opeens een uitvaart moet regelen. Het helpt om vooraf een persoonlijk draaiboek op te stellen dat nabestaanden helpt bij het maken van de juiste keuzes. Leg daarom, net als Wouter en Marieke, wensen vast in een draaiboek of wensenlijst. Bij de meeste verzekeraars kan dat gewoon online.

Tekst: Naomi Querido

Deel op:

Laat een reactie achter

dima